EKMELÜDDİN MUHAMMED BAYBURDİ HAZRETLERİ
Ekmelüddin Muhammed Bayburdi Hazretleri Miladi 1310
yılında Bayburt’ta doğdu. Dedesi Şeyh Cemaleddin Mahmud, babası ise Şeyh
Şemseddin Muhammed’dir.
İlköğrenimini doğduğu yerde yaptı. Bayburt’taki YAKUTİYE
Medreseleri’nin, MAHMUDİYE Medreseleri’nin en verimli dönemlerinde burada
yaşayan Ekmelüddin Muhammed Hazretleri, sözkonusu medreselerde yüksek öğrenimi
ile bugünkü anlamda lisansüstü öğrenimini de burada tamamlayıp, ilimle
uğraşılarını sürdürdü. İlmi çalışmalarını dahada ilerletmek için Halep şehrine
gitti, orada ünlü bilim adamları ile yakından tanışıp, onlarla ilmi konularda
bilgi alışverişinde bulundu.
Mısır’a geçtiğinde yeryüzündeki ey büyük âlimlerden
birisi durumunda idi. “ Allame ” yani, her ilimde derin bir bilgisi olan âlim
olarak anıldı.
Şeyhuniyye
Medresesi Meşihatına ( Baş Müderrisliğine-Rektörlüğü’nne ) tayin
edildi.
Mısır’da
bulunduğu süre içerisinde tanınmış en büyük bilim adamlarının hocalığını
yaptı. Osmanlı devletinin ilk Şeyhül İslam’ı Molla Fenari( 1315 – 1431 ), Büyük
Tıp Bilim adamı Hacı Paşa (.... – 1413), ünlü şair Mevlana Ahmed sayısız
öğrencilerinden sadece üç tanesidir.
Kendisine kadılık
makamı verildi ise de O, bunu istemeyerek, ilmi çalışmalarına ağırlık verdi...
Günümüzde bir bölümü baskı olmak üzere, 18 tane eserini
belirleyebilmekteyiz.
Eldeki
belgelerden 19 Ramazan 786 Cuma gecesi (M. 1384) Hak’kın Rahmetine kavuştuğunu
öğrenmekteyiz.
Bayburt İli Aşağı Kırzı köyünde kare planlı, üstü açık
olan bir türbede yatmaktadır. Bayburt İlinde sürekli ziyaret edilen yerlerin en
başlarında bulunmaktadır.
1310 yılında
doğan Ekmelüddin Muhammed Bayburdi Hazretleri’nin ölüm yeri bazı belgelerde
Mısır olarak gösterilmekte ise de ölüm yılı hemen bütün belgelerde 1384 olarak
bildirilmektedir.
İlginç bir konuda aynı adda, aynı dönemde iki ayrı
âlimin varlığına yer verenlerin de olmuş olmalarıdır.
* Ekmelüddin
Muhammed Bayburdi Hazretleri’nin Bilinen Eserleri:
1.
Es-Sadefetu’l-meliyye.İbn
Mu’ti’nin nahivle ilgili Elfiyye adlı eserinin şerhi.
2.
Nasiruddin Tusi’nin:
Tecridu’l-kelam adlı eserin şerhi.
3.
Kemaleddin Mahmud
el-Halati’nin füru’dan: Telhisu’l-camii’l-kebir’inin şerhi.
4.
El Dürerü’l-menia. İmamı
Azam’ı savunma konusunda.
5.
Ali bin Muhammed Pezdevi’nin:
Usul’ünün şerhi: Takrir.
6.
En-Nüketü’z-zarife. Hanefi
Mezhebi’ni tercih etme konusunda bir risale.
7.
Sıracuddin Muhammed bin
Mahmud Secavendi’nin: Feraiz’inin şerhi.
8.
Caru’llah Zamahşeri’nin
tefsiri: el-Keşşaf’ın şerhi (Al-İmran Suresi’nin bitimine kadar ).
9.
Celaleddin Kazvini’nin:
Telhisu’l-miftah’ının şerhi.
10. Telhisu’l-miftah’ın şerhlerinden: Sadeddin
Taftazani’nin: el- Mutavval’ına haşiye.
11. Radiyyuddin Hasan bin Muhammed es-Sagani’nin Hadis’le
ilgili: Meşariku’l-envar’ının şerhi.
12. El-Maksad fi’l-kelam. Kelamla ilgili.
13. Hafizuddin Nesefi’nin: Menaru’l-envar’ının şerhi.
14. Cemaleddin bin el-Hacib’in: Munteha’s-sul ve’l-emel’inin
şerhi.
15. Tefsir.
Zamanseri’nin: el-Keşşaf’ının şerhi.
16. Burhaneddin Mergnani’nin: el-Hidaye’sinin, el – İnaye
adlı şerhidir.
* Ekmelüddin
el-Baberti (Bayburdi) Hazretleri’nin iki eseri:
Aşağıda dökümü
bulunan iki eserde Erzurum Müzesi’nde bulunmakta olup, bunların tanımları
yapılırken, ayrıca yazarla ilgili kısa bir bilgiye de yer verilmiştir:“Bu iki
eserin yazarı Ekmeleddin Baberti’nin türbesi (Bayburt İli Aşağı Kırzı köyünde
yer almaktadır.
İlk Şeyhülislam Molla Fenari’nin Hocası olduğu söylenen
Şeyh Ekmelüddin
Baberti’nin
türbesi kare planlı üstü açık bir yapıdır.”
ENV. No:
8
ADI: Kitabu
n-nukut ve r-rüdud.
YAZAR:
Ekmelüddin el-Baberti (Ölümü:786). M. 1384
İSTİNSAH
TARİH: 879. M. 1474.
BİLGİ: Nesih
türünde yazılmıştır. Müellifin vefatından 83 sene sonra istinsah edilmiştir, “
Hanefi usulüne” ait olan bu nüsha çok kıymetli bir nüshadır.
ENV
No: 2363
ADI:
El-İnaye.
YAZAR:
Ekmelüddin Muhammed b. Mahmud el-Baberti (ölümü:786)
İSTİNSAH
EDEN: Mustafa b. Osman b.
Ali
İSTİNSAH
TARİHİ: H.913. M.1507
BİLGİ:
Müelliften 127 sene sonra istinsah edilmiş olan Hanefi fıkhına ait değerli bir
eserdir.